AVRUPADA MATEMATİK TARİHİ

Matematik M.Ö. 600 yıllarında Doğu Akdeniz’de serpilmiştir. Yunanlılar başta geometri olmak üzere tümdengelimci akıl yürütme ve kanıt konularında uzmanlaşmışlardır. Erken dönem matematikçilerden en çok bilineni Thales’tir. Başka bir efsanevi matematikçi ise Crotona’da bir okul açarak matematik ve bilim çalışmalarını ilerleten Samoslu Pisagor’dur. Bu gelişmeler sonrasında Yunanistan’ın bilim merkezi Atina’ya taşınmıştır. M.Ö. 300’lü yıllardan Büyük İskender’in başarılarını takiben matematiksel hareketlilik Mısır’a taşınmıştır. Burada ilk önemli matematikçilerden Öklit yetişmiştir. Yaklaşık aynı dönemlerde yetişen başka bir ünlü matematikçi ise Arşimed’tir.

M.S 750’li yıllarda İslam alimleri batıda Yunanistan, doğuda ise Hint matematiğini aldılar. Örneğin “algoritma” kelimesi Harezmi ile hayatımıza girmiştir. Ayrıca Harezmi Hint ondalık sayı sistemini İslam dünyasına tanıtmıştır. Bu dönemde hızla ilerleyen İslam alimleri arasındaki gelişmeler Avrupa’da ilerlememektedir. Çünkü bu dönem Avrupa’da “Karanlık Çağ” olarak adlandırılmaktadır. Eski dönem ilerlemeler unutulmuş ve kültür düzeyi oldukça düşmüştür. Matematiğe olan ilginin canlanması Katalonya bölgesinde yetişen Gerbert sayesinde olmuştur. Hint Arap sayı sistemini Avrupa’ya tanıttı ve bu rakamların kullanımı Fibonacci ile ilerledi. Matbaanın icadı ile matematiksel gelişmeler geniş kitlelere ulaştı. Kitap baskıları ile matematiksel semboller standart hale geldi. + ve – sembolleri ilk kez bir Alman kitabında basılırken, × ve ÷ sembolleri daha uzun yıllar kullanılmadı.

Rönesans dönemi birçok deniz seyahati ve keşiflerle geçmiştir. Bu tür keşiflerde haritaya ihtiyaç oldukça yoğundur. Haritaların oluşturulmasında matematik oldukça yoğun kullanılmıştır. 16. yüzyılda astronomi önem kazanmıştır. 1543’te Nicolaus Copernicus gezegenler, gezegen sistemleri ve yörüngelerle ilgili bir kitap yayınlamıştır. Teleskopun icadıyla 700’ün üzerinde yıldız keşfedildi. Bu dönemde integral kalkülüsünün ilk temelleri atıldı ve bir merminin gidiş yolunun neden parabol olduğu açıklandı.

17. yüzyılda John Napier tarafından uzun işlemleri kolaylaştırmak için logaritma tanımlandı. Aynı dönemde Rene Descartes tarafından antik bir matematik problemi çözüldü. Pierre de Fermat analitik geometriye ve sayılar teorisine birçok katkı sağlamıştır. Blaise Pascal erken dönem hesap makinesi icat etmiştir. İngiltere’de Isaac Newton ve Leibniz kalkülüsün iki kolu olan türev ve integral arasındaki ilişkiyi keşfetti. Öncelik konusunda Newton iddiada bulunsa da Leibniz’in kalkülüsü oldukça farklıydı.

İsveçli matematikçi Bernoulli’ler 19. yüzyılda integral kelimesini kullanmışlardır. Aynı dönemde en üretken matematikçilerden Euler üstel fonksiyon, karmaşık sayı ve toplam görselini kullanmıştır. Fransız devrimi ile Monge, Lagrange, Laplace ve Cauchy gibi iyi matematikçiler yetişmiştir.

Yazan: Dr. Özde Ceylan Erden